به گزارش روابط عمومی شرکت آب منطقه ای مرکزی،قنات، شاهکاری از مهندسی سنتی ایران و نمادی از سازگاری هوشمندانه انسان با طبیعت خشک، برای قرنها شریان حیاتی زندگی در دشتهای مرکزی ایران بوده است. این سازهها که حاصل دانش بومی و شناخت عمیق زمین هستند، نظامی پایدار برای بهرهبرداری و تغذیه منابع آب زیرزمینی ایجاد کرده بودند. جریان آرام آب قناتها نه تنها زمینهای کشاورزی را سیراب میکرد، بلکه فرهنگ همکاری و اعتماد را در میان جوامع روستایی بنا نهاد.
اما امروز، این میراث ارزشمند در گرداب خشکسالیهای پیاپی و افت شدید سطح آبهای زیرزمینی گرفتار شده است. جایگزینی چاههای عمیق با سازوکارهای برداشت نامتعادل، فشار مضاعفی بر سفرههای آب زیرزمینی وارد کرده و قناتها را که به مثابه حسگرهای طبیعی عمل میکنند، از توان حیات ساقط کرده است. صدای خشکی خاک و فرونشست زمین جایگزین نغمه آب قناتها شده و زوال این سازهها، نه تنها به معنای کمبود آب، بلکه زوال یک نظام اجتماعی و فرهنگی دیرینه است.
بر اساس آخرین آماربرداریها در سال ۱۳۹۸، استان مرکزی میزبان سههزار و ۷۹۸ رشته قنات است. از این تعداد، دو هزار و ۸۳۶ رشته هنوز فعال بوده و سالانه حدود ۳۷۵ میلیون مترمکعب آب را به چرخه حیات بازمیگردانند. با این حال، یکهزار و ۶۸۲ رشته قنات به دلایل مختلف از مدار خارج شدهاند که نشاندهنده عمق بحران است.
مجتبی مرادی، مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای مرکزی، در این باره توضیح میدهد: قناتها به طور طبیعی با میزان تغذیه سفرههای زیرزمینی تطابق پیدا میکنند؛ اما برداشت بیرویه از چاههای عمیق این تعادل را برهم زده و منجر به افت شدید سطح آب میشود. وی هشدار میدهد که تداوم این روند، خطر خاموشی کامل بسیاری از قنوات فعال را در پی خواهد داشت و مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آب زیرزمینی، امری حیاتی برای حفظ این میراث گرانبهاست. نابودی قنوات، تنها از دست دادن یک سازه نیست، بلکه از دست دادن بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی منطقه است.
